Bệnh đau đầu: Những điều bạn cần biết

0
838

Bệnh đau đầu là chứng bệnh hay gặp nhất của nhân loại và cũng là một trong những bệnh lý gây “đau đầu nhất” cho những nhà khoa học y học trong suốt bao nhiêu năm qua. Đa số (hơn 80%) các trường hợp đau đầu là lành tính, tuy nhiên chứng đau đầu luôn ẩn chứa những nguy cơ của các bệnh lý nguy hiểm. Chính vì vậy, trách nhiệm của những người thầy thuốc là cần đảm bảo loại trừ chắc chắn các nguy cơ đó trước khi quyết định điều trị triệu chứng giảm đau và theo dõi cho các bệnh nhân.
Theo phân loại của hiệp hội đau đầu thế giới (IHS: International Headache Sociaty) thì chứng bệnh đau đầu được chia thành gần 70 các nhóm nguyên nhân khác nhau. Tuy nhiên trong bài viết này, bác sĩ Khánh chỉ muốn trao đổi với các bạn những bệnh lý gây đau đầu thường gặp nhất và những bệnh lý gây đau đầu tiềm ẩn những nguy cơ nguy hiểm, với mong muốn các bạn biết được phần nào nhóm bệnh lý thường gặp nhưng khó chữa dứt điểm này.

Đau đầu do chấn thương hay tai nạn

Đầu tiên, bác sĩ muốn trao đổi với các bạn nguyên nhân đau đầu liên quan đến chấn thương, tai nạn. Thường những trường hợp bệnh nhân đau đầu sau khi bị tai nạn sẽ dể được chẩn đoán, vì sau tai nạn nếu bệnh nhân có biểu hiện đau đầu các bác sĩ sẽ chỉ định chụp cắt lớp vi tính (CT Scanner) hoặc cộng hưởng từ sọ não để phát hiện ngay các tổn thương như máu tụ nội sọ, vỡ xương sọ, dập não… Tuy nhiên trong nhóm liên quan đến chấn thương, còn hai vấn đề bác sĩ Khánh muốn đề cập đến.

Thứ nhất là hiện nay ở rất nhiều các bệnh viện tuyến tỉnh/bệnh viện khu vực, bệnh nhân vào viện sau tại nạn có triệu chứng đau đầu nhưng lại không chỉ định chụp phim cắt lớp vi tính sọ não ngay mà cho chụp phim Xquang sọ não rồi chỉ định nằm lưu theo dõi, và chỉ chỉ định chụp phim cắt lớp vi tính sọ não khi bệnh nhân có các dấu hiệu nặng lên như nôn nhiều, kích thích giãy dụa hoặc lơ mơ, hôn mê… Điều này sẽ là rất đáng tiếc và tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho các bệnh nhân có các tổn thương trong sọ vì chụp phim xquang sọ não thường quy chúng ta không thể đánh giá được các tình trạng tổn thương này. Với lại nếu ngay khi vào viện chúng ta không chụp phim cắt lớp vi tính sọ não ngay với những bệnh nhân có triệu chứng đau đầu, có thể chúng ta sẽ bỏ lỡ mất thời gian quý báu để phẫu thuật giải phóng chèn ép nội sọ để cứu bệnh nhân trong các trường hợp bệnh nhân có chảy máu, tụ máu nội sọ, dập não, phù não.

Thứ hai đó là rất nhiều các trường hợp có tổn thương máu tụ mạn tính trong sọ (thường là máu tụ dưới màng cứng) liên quan đến tiền sử có chấn thương-tai nạn, đặc biệt là ở những người cao tuổi. Những trường hợp này thường bệnh nhân có tai nạn cách 1 tháng đến 6 tháng, 1 năm, hoặc tiền sử tai nạn không rõ ràng (va đầu trong nhà tắm, có cơn ho gắng sức, cơn cao huyết áp..), bệnh nhân đau đầu tăng dần, thường đau đầu một bên kèm theo yếu nửa người bên đối điện, có thể có nôn. Những trường hợp nghi ngờ bệnh nhân cần được phát hiện sớm tổn thương này qua chụp phim cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ sọ não và chỉ định mổ cấp cứu để bơm rửa, dẫn lưu khối máu tụ, giải phóng chèn ép thần kinh là bắt buộc, tiên lượng thường khả quan.

máu tụ dưới màng cứng mạn tính bán cầu phải
Hình ảnh máu tụ dưới màng cứng mạn tính bán cầu phải. Nguồn: bacsinoitru.vn

 

Đau đầu do bệnh đau nửa đầu Migraine

Nguyên nhân gây đau đầu thứ hai bác sĩ muốn trao đổi với các bạn đó là cơn đau nửa đầu Migraine, một trong những nguyên nhân gây đau đầu thường gặp nhất (Theo thống kê của Hoa Kỳ thì gần 1/5 các trường hợp nữ giới dưới 45 tuổi có biểu hiện cơn đau nửa đầu Migraine). Đau nửa đầu Migraine là một trường hợp đặc biệt thuộc nhóm nhức đầu mạn tính có nguồn gốc rối loạn nguyên phát ở não. Đau đầu Migraine là loại bệnh không nguy hiểm đến tính mạng ngoại trừ các thể đặc biệt như Migraine có biến chứng thần kinh (thường gây liệt nửa người, nhồi máu não, co giật).

Về cơ chế bệnh sinh Migraine xếp vào nhóm đau đầu do nguyên nhân mạch máu, còn gọi là hội chứng thần kinh – mạch máu ở não và có tính chất cơn rõ rệt. Đau đầu Migraine với đặc trưng là đau nửa đầu tái diễn, thành cơn, thường khởi phát ở tuổi thiếu niên và người trẻ, hiếm gặp ở trẻ em hoặc người cao tuổi, hay gặp hơn ở nữ giới (tỉ lệ nữ/nam: 3/1). Mức độ cơn đau từ vừa đến dữ dội, da đầu căng giật theo nhịp mạch, mỗi cơn kéo dài từ 4->72h và thường đạt cơn đau cực đại sau khởi phát khoảng 2h, Migraine hiếm khi đau hằng ngày và tồn tại lâu dài. Lúc đau thường kèm theo buồn nôn, nôn, sợ ánh sáng, sợ tiếng động, rối loạn thị giác. Cơn đau chỉ xuất hiện một bên đầu và có tính chất thay đổi, khi bên phải khi bên trái. Đau đầu Migraine có thể khu trú mọi vị trí trên vùng sọ mặt nhưng hay gặp nhất là ở một bên thái dương. Tần số thường từ 1-2 cơn/ tuần, nếu bệnh nhân có hơn 8 cơn đau/ tháng thì nên thận trọng khi chẩn đoán là Migraine vì tần suất cơn đau đầu trong migraine ít khi nhiều như vậy. Migraine xuất hiện bất kỳ thời điểm nào trong ngày nhưng thường có xu hướng xuất hiện vào buổi sáng hoặc vào thời điểm chu kỳ kinh nguyệt ở nữ giới. Đau đầu Migraine có thể có tiền sử gia đình. Việc chẩn đoán Migraine hoàn toàn dựa vào triệu chứng lâm sàng mà chưa có xét nghiệm hoặc dấu ấn sinh học nào đặc hiệu để chẩn đoán kể cả chẩn đoán hình ảnh, tuy nhiên các kết quả thăm dò hình ảnh và chức năng như chụp cộng hưởng từ sọ não-mạch não, xét nghiệm dịch não tủy, điện não đồ, siêu ấm Doppler hệ mạch cảnh, soi chụp các xoang vùng hàm mặt..giúp các bác sĩ loại trừ được các nguyên nhân gây đau đầu khác trước khi đi đến chẩn đoán xác định là cơn đau đầu Migraine. Về điều trị Migraine, để phát huy hiệu quả các bác sĩ cần phối hợp song song 3 giải pháp:
Các phương pháp điều trị chung là ngăn ngừa các yếu tố có thể gây khởi phát cơn đau: chế độ ăn uống hạn chế các chất kích thích như rượu bia thuốc lá. Chế độ giấc ngủ phù hợp tránh thức khuya hoặc rối loạn giấc ngủ. Chế độ lao động và sinh hoạt tránh căng thẳng (stress) kết hợp với thư giãn luyện tập. Điều kiện môi trường nơi ở phải có ánh sáng, oxy phù hợp và tránh nhiều tiếng động. Giáo dục cho bệnh nhân biết về tình trạng bệnh, cách dùng thuốc và cách theo dõi tiến triển của bệnh.
Điều trị cắt cơn đau (điều trị giai đoạn cấp) khi đang có cơn đau: nhằm mục đích là cắt cơn đau nhanh chóng, hiệu quả, hạn chế tác dụng phụ, cải thiện khả năng, chức năng thần kinh cho bệnh nhân. Các nhóm thuốc đặc hiệu thường dùng: nhóm Ergotamine Tartrate hoặc nhóm Triptan (Sumatriptan, Eletriptan, Naratriptan, Rizatriptan, Almotriptan và Zolmitriptan) có thể dùng dạng viên uống hoặc dạng tiêm (khi bệnh nhân có biểu hiện nôn nhiều) và cần dùng ở giai đoạn sớm mới có tác dụng tốt. Tuy nhiên, không được dùng quá liều vì thuốc này có thể dẫn đến hoại tử đầu chi, thuốc không được dùng cho phụ nữ có thai, thận trọng khi đang có kinh nguyệt cũng như những trường hợp nhiễm trùng nặng. Ngoài ra, cần phải kết hợp với các thuốc giảm đau thông thường thuộc nhóm không Steroid và có thể kết hợp với thuốc chống nôn khi bệnh nhân nôn nhiều.
Điều trị nền (điều trị dự phòng): chỉ sử dụng khi tần suất các cơn dày, ít nhất có 2 – 3 cơn mỗi tuần, các thể Migraine có biến chứng và Migraine gây trở ngại lớn đến lao động, sinh hoạt hàng ngày mặc dù đã được điều trị giai đoạn cấp. Điều trị nền với mục đích làm giảm về cường độ cũng như tần số cơn, dần dần tiến đến cắt hoàn toàn cơn và tránh tái phát cơn. Thời giai điều trị ít nhất là 2-3 tháng kể cả khi không còn cơn đau. Các thuốc thường được sử dụng là: Dihydroergotamine (Tamik, Seglor) có thể phối hợp với các thuốc có tác dụng giãn mạch não thuộc nhóm chẹn ion Canxi (Flunarizin) và cũng có thể kết hợp các nhóm thuốc chống trầm cảm 3 vòng (Amitryptilin), nhóm chẹn ß giao cảm (propranolol). Số lượng loại thuốc dược lựa chọn và liều dùng phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể.

Bệnh đau đầu
Cơn đau đầu Migraine đang ảnh hưởng đến cuộc sống của hơn 28 triệu người trên toàn thế giới Nguồn: Internet

Đau đầu do các khối u não chèn ép

Nguyên nhân gây đau đầu hiếm gặp hơn một chút nhưng độ nguy hiểm thì rất cao đó các trường hợp đau đầu do các khối u não chèn ép. U não thường phát triển âm thầm, rất ít các triệu chứng ở giai đoạn sớm, nhưng khi đã biểu hiện các triệu chứng thì thường u đã phát triển được một thời gian. Triệu chứng của u não cũng thay đổi, phụ thuộc vào vị trí cũng như kích thước các khối u. Đau đầu là triệu chứng hay gặp nhất, hơn một nửa số người có khối u trong não bị đau đầu. Đau đầu do khối u não thường xuất hiện lúc nửa đêm về sáng, tiến triển từ từ tăng dần, kèm theo các triệu chứng khác như nặng đầu, choáng váng. Giai đoạn muộn hơn một chút, bệnh nhân đau đầu thường kèm theo buồn nôn, nôn vọt dễ dàng, ù tai một bên, giảm thị lực và phù gai thị, nói khó hoặc có biểu hiện lú lẫn, động kinh co giật, dáng đi mất kiểm soát, yếu nửa người..Khối u não có thể lành tính hoặc ác tính, có thể sinh ra và phát triển nguyên phát tại chỗ, hoặc cũng có thể là khối u do di căn từ nơi khác đến (U phổi di căn..). Khi có các triệu chứng nghi ngờ như trên, các bạn cần sớm quyết định đi khám, chụp cắt lớp vi tính sọ não hoặc cộng hưởng từ sọ não để đi đến chẩn đoán xác định. Trong một số trường hợp, có thể kết hợp sinh thiết làm xét nghiệm tế bào khối u dưới hướng dẫn của chụp cắt lớp vi tính. Nếu nghi ngờ khối u não do di căn từ nơi khác đến, chúng ta cần làm thêm rất nhiều các thăm dò và xét nghiệm khác để đánh giá toàn diện tình trạng của bệnh nhân và đi tìm khối u nguyên phát như chụp cắt lớp vi tinh lồng ngực, xạ hình xương, nội soi dạ dày đại tràng..Lựa chọn điều trị u não phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như loại u, kích thước, vị trí khối u, toàn trạng chung của bệnh nhân và nguyện vọng của gia đình bệnh nhân. Với u não, phẫu thuật vẫn là giải pháp hiệu quả cho rất nhiều các trườn hợp, ngoài ra chúng ta có thể cân nhắc các giải pháp điều trị khác như xạ trị, hóa chất, ngoại khoa radio (radiosurgery)..

chụp phim cộng hưởng từ sọ não
Đau đầu, cần chụp phim cộng hưởng từ sọ não để loại trừ bệnh lý u não Nguồn: Internet

Đau đầu do Tai mũi họng – Viêm xoang – bệnh lý vùng hàm mặt – Cột sống cổ

Một nhóm nguyên nhân đau đầu cũng hay thường gặp nhưng ít người nghĩ đến đó là nhóm nguyên nhân do Tai mũi họng – Viêm xoang – bệnh lý vùng hàm mặt-Cột sống cổ. Đau đầu do răng-mắt- viêm xoang thường khu trú ở vùng trán, cũng có thể gặp đau vùng đỉnh-chẩm gáy (trong viêm xoang sàng, xoang bướm, thoái hóa cột sống cổ), trong đó đau các dây thần kinh vùng sọ mặt thường đau chói, cơn đau ngắn nhưng cảm giác như điện giật, bỏng rát. Nếu đau đầu một bên dữ dội kèm đỏ mắt, giảm thị lực cần nghĩ đến bệnh lý tăng nhãn áp và các bệnh lý khác của nhãn cầu. Đau đầu kiểu điện giật kèm sốt, động mạch thái dương nổi hằn lên và cảm giác cứng cần nghĩ đến bệnh Horton, đây là một bệnh lý cấp cứu quan trọng và cần chỉ định dùng Corticoid sớm. Các bệnh lý hàm mặt như hội chứng sai khớp cắn, viêm quanh cuống, răng số 8 mọc lệch, đau dây thần kinh số V cũng có thể gây đau đầu cấp tính. Thoái hóa, thoát vị đĩa đệm cột sống cổ thường gây đau vùng vai gáy kèm cảm giác mỏi, cứng cổ, hạn chế quay đầu, cúi cổ. Như vậy, khi có triệu chứng đau đầu, chúng ta cũng không thể loại trừ do các bệnh lý vùng lân cận, vì vậy cần đi khám các chuyên khoa như tai mũi họng, răng hàm mặt, mắt, cột sống..để loại trừ các bệnh lý này.
Tai biến mạch máu não (đột quỵ) cũng là một trong những nguyên nhân gây đau đầu thường gặp và là một trong các bệnh lý có thể để lại nhiều di chứng nặng nề như yếu nửa người hoặc liệt hoàn toàn, rối loạn ngôn ngữ, giảm thị lực… tai biến mạch máu não có thể là do vỡ các mạch máu trong não hoặc do các cục máu đông xuất hiện gây bít tắc các mạch máu nuôi não. Các triệu chứng gợi ý tai biến mạch máu não như mất thăng bằng thoáng quá, giảm thị lực đột ngột, nói khó nói ngọng, tê bì vùng mặt hoặc toàn thân, đau đầu kèm nôn mửa, thay đổi ý thức..Các yếu tố nguy cơ gây tai biến mạch máu não thường bao gồm: trên 55 tuổi, nghiện rượu và thuốc lá, béo phì, lười vận động thể dục thể thao, mỡ máu tăng cao, rối loạn nhịp tim, bệnh lý rung nhĩ, cao huyết áp, tiểu đường, tiền sử gia đình bị tai biến, sử dụng thuốc tránh thai hoặc liệu pháp hormon… Để chẩn đoán xác định bệnh lý này cần chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ sọ não-mạch não. Điều trị tai biến mạch máu não phụ thuộc tai biến là do huyết khối tắc mạch não hay vỡ mạch não gây xuất huyết não. Với thể tắc mạch não, vấn đề nhanh chóng lập lại lưu thông dòng máu đến nuôi não là yếu tố quyết định. Với thể xuất huyết não, kiểm soát vấn đề chảy máu và làm giảm áp lực trong sọ là vấn đề tiên quyết, phẫu thuật có thể được chỉ định.

Đau đầu do Stress

Ngày nay, một trong những nguyên nhân gây đau đầu cũng thường gặp và đang có dấu hiệu ngày càng tăng đó là đau đầu do stress ( do căng thẳng). Làm việc căng thẳng quá lâu, ở quá lâu trong môi trường nhiều tiếng ồn, liên tục gặp những vấn đề gây lo lắng, bực mình hoặc sau một chuyến đi xa mệt mỏi..là những nguyên nhân gây đau đầu dạng này. Dạng đau đầu này thường được xác định qua tìm hiểu môi trường sinh hoạt, tính chất lặp lại của cơn đau đầu trong những điều kiện nhất định, mức độ không nghiêm trọng của cơn đau, cảm giác đau căng-chặt-đầy-ép-khắp đầu, thường không kèm theo nôn. Đau đầu do căng thẳng thường chỉ cần nghỉ ngơi, dùng thuốc giảm đau thông thường và thuốc an thần nếu cần, cần trấn an bệnh nhân về tính chất không nghiêm trọng của căn bệnh.

Đau đầu do nhiễm trùng não – nhiễm trùng màng não

Nguyên nhân gây đau đầu thường gặp cuối cùng bác sĩ Khánh muốn trao đổi với các bạn đó là nhiễm trùng não-màng não (viêm màng não mủ, viêm màng não nước trong, áp xe não..). Với các trường hợp này bệnh nhân thường có sốt hoặc thể trạng nhiễm trùng, đau đầu thường lan tỏa và liên tục, có thể kèm theo cứng vùng gáy, sợ ánh sáng và tiếng động..Việc chẩn đoán xác định chủ yếu dựa vào chọc dò dịch não tủy xét nghiệm, xét nghiệm máu và chụp cộng hưởng từ sọ não.
Trên đây, bác sĩ khánh đã trao đổi với các bạn về triệu chứng và các nguyên nhân gây đau đầu thường gặp với mong muốn giúp các bạn bước đầu biết được về căn bệnh “khó chịu” này cũng như phần nào giúp các bạn định hướng đươc các nguyên nhân của nó. Có một nguyên tắc rất cơ bản các bạn nên ghi nhớ đó là chúng ta: Chỉ sử dụng thuốc giảm đau và an thần khi đã loại trừ được các nguyên nhân nguy hiểm và nghiêm trọng thông qua việc đi khám và chụp chiếu bởi các bác sĩ chuyên khoa.
Xin chúc các bạn và đại gia đình sức khỏe!

 

Bác sĩ Trần Quốc Khánh
Thạc sĩ-Bác sĩ Trần Quốc Khánh
Phẫu thuật viên khoa Phẫu thuật cột sống-BV Hữu Nghị Việt Đức
Tel: 09.6318.6789
Website: https://phauthuatcotsong.vn