Đột quỵ nhiệt là gì?

Đột quỵ nhiệt hay còn gọi là heat stroke, là 1 tình trạng chấn thương bởi nhiệt, cơ thể bị rối loạn do tiếp xúc với nhiệt độ cao trong một thời gian, thường kết hợp với tình trang mất nước và ở những người lao động quá sức, dẫn đến hệ thống điều hoà nhiệt độ của cơ thể bị tổn thương & mất kiểm soát. Đây là một trong những cấp cứu thường gặp vào mùa nắng nóng ở hầu hết các nước trên Thế giới.

Đột quỵ nhiệt có thể giết chết hoặc gây tổn thương não, cơ bắp và các cơ quan nội tạng khác trong cơ thể nếu bệnh nhân không được sơ cứu và xử trí kịp thời. Định nghĩa y học về đột quỵ nhiệt là khi nhiệt độ cơ thể lớn hơn 104 độ F (tức 40 độ C ) với các biến chứng liên quan đến hệ thống thần kinh trung ương xảy ra sau khi tiếp xúc với nhiệt độ cao, và các triệu chứng thường gặp bao gồm buồn nôn, co giật, lú lẫn, mất phương hướng và đôi khi mất ý thức hoặc hôn mê, và cuối cùng bệnh nhân sẽ tử vong nếu không được sơ cứu, cấp cứu kịp thời.

NHỮNG AI là người dễ bị đột quỵ nhiệt nhất?

  • Đột quỵ nhiệt thường xảy ra vào mùa hè nắng nóng hoặc trong các hầm lò đốt nhiệt độ cao ở những người lao động nặng kéo dài.
  • Những người tham gia huấn luyện quân sự, các vận động viên chạy đường dài…trong điều kiện thời tiết nắng nóng.
  • Những người tiếp xúc đột ngột với môi trường nắng nóng như 1 đợt nắng nóng của mùa hè, đi du lịch đến vùng đất nóng…Gặp những tình huống này, thực sự anh chị cần hạn chế hoạt động mạnh vài ngày để cơ thể kịp thích nghi trước.
  • Những người lớn tuổi sống trong các căn hộ hoặc nhà không có máy lạnh hoặc luồng không khí tốt, quạt có thể khiến chúng ta thấy tốt hơn nhưng điều hoà mới là giải pháp hữu hiệu làm mát và giảm độ ẩm trong không khí.
  • Khi cơ thể chúng ta bị nóng, mồ hồi sẽ thoát ra mang theo nhiệt => cơ thể dịu mát hơn, tuy nhiên quá trình thoát mồ hôi này bị ảnh hưởng lớn bởi độ ẩm trong không khí. Khi độ ẩm tương đối từ 60% trở lên làm giảm sự bốc hơi mồ hôi, làm cản trở khả năng tự làm mát cơ thể => Nguy cơ bệnh liên quan đến nhiệt tăng lên đáng kể.
  • Người dân sống trong khu vực đô thị dễ bị đột quỵ do nhiệt trong một đợt nắng nóng kéo dài, đặc biệt khi có điều kiện khí quyển ứ đọng và chất lượng không khí kém. Ở đó có một phần nguyên nhân từ Hiệu ứng đảo nhiệt: nhựa đường và nhiệt cửa hàng bê tông tích trữ trong ngày và chỉ dần dần phát tán nó vào ban đêm, dẫn đến nhiệt độ về đêm tăng cao.
  • Sơ sinh, trẻ em < 4 tuổi & người lớn trên 65 tuổi đặc biệt dễ bị tổn thương vì cơ thể thích nghi với nhiệt chậm hơn những người khác.
  • Những người bị bệnh tim, phổi hoặc thận, béo phì hoặc thiếu cân, cao huyết áp, tiểu đường, bệnh tâm thần, nghiện rượu…đều là những đối tượng có nguy cơ cao bị ảnh hưởng đầu tiên bởi nắng nóng kéo dài.
  • Thuốc kháng histamin, thuốc giảm cân, thuốc lợi tiểu, thuốc an thần, thuốc kích thích, thuốc chống co giật, thuốc tim và huyết áp như thuốc chẹn bêta và thuốc co mạch, và thuốc cho các bệnh tâm thần như thuốc chống trầm cảm và thuốc chống loạn thần. Các loại thuốc bất hợp pháp như cocaine và methamphetamine cũng có liên quan đến tăng nguy cơ đột quỵ do nhiệt.
  • Theo một nghiên cứu gần đây được trình bày tại hội nghị thường niên của Hội Nội Tiết bởi các nhà nghiên cứu từ Mayo Clinic ở Arizona: Những người mắc bệnh tiểu đường cũng là người có nguy cơ cao cấp cứu, nhập viện và tử vong do các bệnh lý liên quan đến nhiệt.

LÚC NÀO chúng ta cần nghĩ đến đột quỵ nhiệt??

  • Có yếu tố tiếp xúc với nền nhiệt độ cao trong một thời gian (làm việc ngoài trời nắng nóng, đi nắng về, nắng nóng kéo dài với nền nhiệt cao, công nhân làm việc trong hầm lò đốt, đi du lịch đến vùng nắng nóng, lao động nặng vào những ngày hè nóng bức…)
  • Bệnh nhân có những biểu hiện sớm như ĐAU ĐẦU CHÓNG MẶT, THIẾU MỒ HÔI mặc dù trời nắng nóng, DA ĐỎ BỪNG-NÓNG VÀ KHÔ khi sờ vào, yếu cơ hoặc chuột rút, buồn nôn và ói mửa. Nặng hơn nữa là nhịp tim nhanh, có thể mạnh hoặc yếu, thở nhanh và nông, thay đổi hành vi như nhầm lẫn, mất phương hướng hoặc hoảng loạn, co giật, bất tỉnh.
  • Cặp nhiệt độ cơ thể trên 40 độ C (104 độ F) là tiêu chuẩn quan trọng, chính xác nhất là đo nhiệt bằng nhiệt kế ở trực tràng, hoặc ở miệng, nách.

Chúng ta PHẢI LÀM GÌ khi có người thân bị đột quỵ nhiệt???

  • Nếu anh chị nghi ngờ ai đó bị đột quỵ do nhiệt, hãy gọi ngay cấp cứu 115 hoặc đưa người đó đến bệnh viện càng nhanh càng tốt. Bất kỳ sự chậm trễ nào trong việc tìm kiếm trợ giúp y tế đều có thể dẫn đến tử vong cho bệnh nhân.
  • Trong khi chờ đợi các nhân viên y tế đến, cần tiến hành sơ cứu đầu tiên: Đưa người bệnh đến môi trường có máy lạnh, hoặc đưa bệnh nhân vào trong nhà tắm-hoặc ít nhất là một khu vực râm & mát mẻ, cởi bỏ bất kỳ quần áo nào không cần thiết. Nếu có nhiệt kế thì liên tục cặp nhiệt độ của cơ thể bệnh nhân và sơ cứu, làm mát cơ thể để đưa nhiệt độ về 38 đến 38,5 độ C. Những cách làm mát cơ thể bao gồm: Dùng quạt không khí thổi đều trên người bệnh trong khi làm ướt da bằng khăn ướt hoặc vòi nước rửa, chườm các túi nước đá vào nách, háng, cổ và lưng của bệnh nhân vì những khu vực này rất giàu mạch máu gần da, làm mát chúng có thể làm giảm nhiệt độ cơ thể nhanh chóng. Không sử dụng đá lạnh cho bệnh nhân lớn tuổi, trẻ nhỏ, bệnh nhân bị bệnh mãn tính..

NGĂN NGỪA bằng những giải pháp nào??

Khi chỉ số nhiệt cao, tốt nhất là nên ở trong môi trường có máy lạnh. Nếu phải đi ra ngoài, anh chị có thể ngăn ngừa đột quỵ do nhiệt bằng cách thực hiện các bước sau:

  • Mặc quần áo nhẹ, màu sáng, thoáng và đội mũ rộng vành, đeo kính râm.
  • Sử dụng kem chống nắng với hệ số chống nắng (SPF) từ 30 trở lên, đặc biệt anh chị đang đi ngoài nắng, đang bơi hoặc đang đổ mồ hôi.
  • Uống thêm nước: để ngăn ngừa tình trạng mất nước, mọi người nên uống ít nhất tám ly nước/ngày: nước suối, nước trái cây hoặc nước ép rau, trong đó nước từ các loại thảo dược tốt hơn. Vì bệnh liên quan đến nhiệt độ cũng có thể do thiếu muối, vậy nên thay thế một loại đồ uống thể thao giàu muối khoáng trong các giai đoạn có nhiệt độ và độ ẩm cao.
  • Với những người chơi thể thao hoặc làm việc ngoài trời, khuyến cáo chung là uống 24 ounce chất lỏng (tầm 700ml) hai giờ trước khi tập thể dục-lao động và cân nhắc thêm 8 ounce (~ 240 ml) nước hoặc thức uống thể thao khác trước khi tập thể dục. Trong khi tập thể dục, anh chị nên tiêu thụ tầm 240ml mỗi 20 phút, ngay cả khi không cảm thấy khát.
  • Tuyệt đối không được để bất cứ ai trong một chiếc xe đang đậu mà không chạy điều hoà hoặc tắt máy, đây là nguyên nhân phổ biến gây tử vong do nhiệt ở trẻ em. Khi đậu dưới ánh mặt trời, nhiệt độ trong xe của anh chị có thể tăng thêm 6,7 độ C chỉ trong vòng 10 phút.
  • Lên lịch lại hoặc hủy hoạt động ngoài trời. Nếu có thể, hãy thay đổi thời gian của bạn ở ngoài trời vào những thời điểm thú vị nhất trong ngày, vào sáng sớm hoặc sau khi mặt trời lặn.
  • Theo dõi màu nước tiểu của bạn: nước tiểu đậm hơn là dấu hiệu cơ thể thiếu nước. Hãy chắc chắn uống đủ nước để duy trì nước tiểu có màu vàng nhạt và trong, anh chị nhé!
  • Đo trọng lượng cơ thể trước và sau hoạt động thể chất. Theo dõi lượng nước bị mất (số cân nặng giảm sau tập) có thể giúp chúng ta xác định lượng nước cần uống bổ sung vào.
  • Tránh các chất lỏng có chứa caffeine hoặc rượu, bởi vì cả hai chất này đều có thể làm anh chị mất nhiều chất lỏng hơn và làm trầm trọng thêm các bệnh liên quan đến nhiệt. Ngoài ra, không dùng thuốc viên bổ sung muối trừ khi bác sĩ chỉ định. Cách dễ và an toàn nhất để bổ sung muối và các chất điện giải khác trong ngày nắng nóng là uống đồ uống thể thao hoặc nước trái cây, thảo dược (rau má, nhân trần, mướp đắng…)
  • Cần chuẩn bị ekip sơ cứu y tế trong những sự kiện diễn ra dưới trời nắng nóng.
  • Lưu ý: Chúng ta cần trao đổi với bác sĩ riêng của mình trước khi tăng lượng chất lỏng nếu anh chị hoặc người thân bị bệnh động kinh hoặc suy tim, suy thận, bệnh gan hoặc đang trong chế độ ăn uống hạn chế chất lỏng hoặc có vấn đề với giữ nước. Ngoài ra, sau khi anh chị đã hồi phục do đột quỵ do nhiệt, có thể cơ thể sẽ nhạy cảm hơn với nhiệt độ cao nên dễ bị sốc nhiệt tái phát. Vì vậy, tốt nhất là tránh thời tiết quá nóng và tránh tập thể dục quá nặng cho đến khi có lời khuyên từ bác sĩ.

Xin hãy “Share” để mọi người được biết & Bs luôn cầu mong rằng sẽ không có ai bị say nắng, say nóng trong những ngày hè oi ả này, đó là điều thật hạnh phúc, phải không anh chị?

Trân trọng,

Bs Khánh,